Upon choosing microphones for automotive hands-free communication or Automatic Speech Recognition (ASR) applications, OEMs typically specify wideband, super wideband or even fullband requirements following established standard recommendations (e.g., ITU-P.1110, ITU-P.1120). In practice, it is often challenging to achieve the preferred bandwidth for an automotive microphone when considering limitations and constraints on microphone placement inside the cabin, and the automotive grade environmental robustness requirements. On the other hand, there seems to be no consensus or sufficient data on the effect of each microphone characteristic on the actual performance. As an attempt to answer this question, we used noise signals recorded in real vehicles and under various driving conditions to experimentally study the relationship between the microphones' characteristics and the final audio quality of speech communication and performance of ASR engines. We focus on how variations in microphone bandwidth and amplitude frequency response shapes affect the perceptual speech quality. The speech quality results are compared by using ETSI TS 103 281 metrics (S-MOS, N-MOS, G-MOS) and ancillary metrics such as SNR. The ASR results are evaluated with standard metrics such as Word Error Rate (WER). Findings from this study provide knowledge in the understanding of what microphone frequency response characteristics are more relevant for audio quality and choice of proper microphone specifications, particularly for automotive applications.
рдкреЗрдкрд░ ID : 2510.09236рд╢реАрд░реНрд╖рдХ : рдСрдЯреЛрдореЛрдЯрд┐рд╡ рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рдЖрд╡реГрддреНрддрд┐ рдкреНрд░рддрд┐рдХреНрд░рд┐рдпрд╛ рд╡рд┐рд╢реЗрд╖рддрд╛рдУрдВ рдФрд░ рд╢реЛрд░ рд╕реНрдерд┐рддрд┐рдпреЛрдВ рдХрд╛ рднрд╛рд╖рдг рдФрд░ ASR рдЧреБрдгрд╡рддреНрддрд╛ рдкрд░ рдкреНрд░рднрд╛рд╡ -- рдПрдХ рдкреНрд░рд╛рдпреЛрдЧрд┐рдХ рдореВрд▓реНрдпрд╛рдВрдХрдирд▓реЗрдЦрдХ : Michele Buccoli, Yu Du, Jacob Soendergaard, Simone Shawn Cazzanigaрд╡рд░реНрдЧреАрдХрд░рдг : eess.AS (рд╡рд┐рджреНрдпреБрдд рдЗрдВрдЬреАрдирд┐рдпрд░рд┐рдВрдЧ рдФрд░ рдкреНрд░рдгрд╛рд▓реА рд╡рд┐рдЬреНрдЮрд╛рди - рдСрдбрд┐рдпреЛ рдФрд░ рднрд╛рд╖рдг рдкреНрд░рд╕рдВрд╕реНрдХрд░рдг), cs.SD (рдХрдВрдкреНрдпреВрдЯрд░ рд╡рд┐рдЬреНрдЮрд╛рди - рдзреНрд╡рдирд┐)рдкреНрд░рдХрд╛рд╢рди рд╕рдордп/рд╕рдореНрдореЗрд▓рди : AES 159рд╡рд╛рдВ рд╕рдореНрдореЗрд▓рди, 23-25 рдЕрдХреНрдЯреВрдмрд░, рд▓реЙрдиреНрдЧ рдмреАрдЪ, CA, USA (рдПрдХреНрд╕рдкреНрд░реЗрд╕ рдкреЗрдкрд░)рдкреЗрдкрд░ рд▓рд┐рдВрдХ : https://arxiv.org/abs/2510.09236 рдпрд╣ рдЕрдиреБрд╕рдВрдзрд╛рди рдСрдЯреЛрдореЛрдЯрд┐рд╡ рд╣реИрдВрдбреНрд╕-рдлреНрд░реА рд╕рдВрдЪрд╛рд░ рдФрд░ рд╕реНрд╡рдЪрд╛рд▓рд┐рдд рднрд╛рд╖рдг рдкрд╣рдЪрд╛рди (ASR) рдЕрдиреБрдкреНрд░рдпреЛрдЧреЛрдВ рдореЗрдВ рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рдЪрдпрди рдХреЗ рдорд╣рддреНрд╡рдкреВрд░реНрдг рдореБрджреНрджреЗ рдХреЛ рд╕рдВрдмреЛрдзрд┐рдд рдХрд░рддрд╛ рд╣реИред рдкреНрд░рд╛рдпреЛрдЧрд┐рдХ рд╡рд┐рдзрд┐ рдХреЗ рдорд╛рдзреНрдпрдо рд╕реЗ рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рдЖрд╡реГрддреНрддрд┐ рдкреНрд░рддрд┐рдХреНрд░рд┐рдпрд╛ рд╡рд┐рд╢реЗрд╖рддрд╛рдУрдВ рдФрд░ рднрд╛рд╖рдг рдЧреБрдгрд╡рддреНрддрд╛ рддрдерд╛ ASR рдкреНрд░рджрд░реНрд╢рди рдХреЗ рдмреАрдЪ рд╕рдВрдмрдВрдз рдХрд╛ рдЕрдзреНрдпрдпрди рдХрд┐рдпрд╛ рдЧрдпрд╛ рд╣реИред рдЕрдиреБрд╕рдВрдзрд╛рди рд╡рд╛рд╕реНрддрд╡рд┐рдХ рд╡рд╛рд╣рди рд╡рд╛рддрд╛рд╡рд░рдг рдореЗрдВ рд░рд┐рдХреЙрд░реНрдб рдХрд┐рдП рдЧрдП рд╢реЛрд░ рд╕рдВрдХреЗрддреЛрдВ рдХрд╛ рдЙрдкрдпреЛрдЧ рдХрд░рддрд╛ рд╣реИ, рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рдмреИрдВрдбрд╡рд┐рдбреНрде рдФрд░ рдЖрдпрд╛рдо-рдЖрд╡реГрддреНрддрд┐ рдкреНрд░рддрд┐рдХреНрд░рд┐рдпрд╛ рдЖрдХрд╛рд░ рдкрд░рд┐рд╡рд░реНрддрди рдХреЗ рдХрдерд┐рдд рднрд╛рд╖рдг рдЧреБрдгрд╡рддреНрддрд╛ рдкрд░ рдкреНрд░рднрд╛рд╡ рдХрд╛ рдореВрд▓реНрдпрд╛рдВрдХрди рдХрд░рддрд╛ рд╣реИред рднрд╛рд╖рдг рдЧреБрдгрд╡рддреНрддрд╛ рдореВрд▓реНрдпрд╛рдВрдХрди ETSI TS 103 281 рдорд╛рдирдХ рдХреЗ S-MOS, N-MOS, G-MOS рд╕рдВрдХреЗрддрдХреЛрдВ рдФрд░ SNR рдЬреИрд╕реЗ рд╕рд╣рд╛рдпрдХ рд╕рдВрдХреЗрддрдХреЛрдВ рдХрд╛ рдЙрдкрдпреЛрдЧ рдХрд░рддрд╛ рд╣реИ, рдЬрдмрдХрд┐ ASR рдкреНрд░рджрд░реНрд╢рди рд╢рдмреНрдж рддреНрд░реБрдЯрд┐ рджрд░ (WER) рдХреЗ рдорд╛рдзреНрдпрдо рд╕реЗ рдореВрд▓реНрдпрд╛рдВрдХрди рдХрд┐рдпрд╛ рдЬрд╛рддрд╛ рд╣реИред рдЕрдиреБрд╕рдВрдзрд╛рди рдкрд░рд┐рдгрд╛рдо рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рдЖрд╡реГрддреНрддрд┐ рдкреНрд░рддрд┐рдХреНрд░рд┐рдпрд╛ рд╡рд┐рд╢реЗрд╖рддрд╛рдУрдВ рдХреЗ рдСрдбрд┐рдпреЛ рдЧреБрдгрд╡рддреНрддрд╛ рдкрд░ рдкреНрд░рднрд╛рд╡ рдХреЛ рд╕рдордЭрдиреЗ рдХреЗ рд▓рд┐рдП рдорд╣рддреНрд╡рдкреВрд░реНрдг рдЬреНрдЮрд╛рди рдкреНрд░рджрд╛рди рдХрд░рддреЗ рд╣реИрдВ, рд╡рд┐рд╢реЗрд╖ рд░реВрдк рд╕реЗ рдСрдЯреЛрдореЛрдЯрд┐рд╡ рдЕрдиреБрдкреНрд░рдпреЛрдЧреЛрдВ рдореЗрдВ рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рд╡рд┐рдирд┐рд░реНрджреЗрд╢ рдЪрдпрди рдХреЗ рд▓рд┐рдП рдорд╛рд░реНрдЧрджрд░реНрд╢рди рдкреНрд░рджрд╛рди рдХрд░рддреЗ рд╣реИрдВред
рдСрдЯреЛрдореЛрдЯрд┐рд╡ OEM рдирд┐рд░реНрдорд╛рддрд╛ рд╣реИрдВрдбреНрд╕-рдлреНрд░реА рд╕рдВрдЪрд╛рд░ рдпрд╛ ASR рдЕрдиреБрдкреНрд░рдпреЛрдЧреЛрдВ рдХреЗ рд▓рд┐рдП рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рдЪреБрдирддреЗ рд╕рдордп, рдЖрдорддреМрд░ рдкрд░ ITU-P.1110, ITU-P.1120 рдЖрджрд┐ рдорд╛рдирдХреЛрдВ рдХреА рд╕рд┐рдлрд╛рд░рд┐рд╢реЛрдВ рдХрд╛ рдкрд╛рд▓рди рдХрд░рддреЗ рд╣реИрдВ, рдЬреЛ рд╡реНрдпрд╛рдкрдХ рдмреИрдВрдб, рдЕрддрд┐-рд╡реНрдпрд╛рдкрдХ рдмреИрдВрдб рдпрд╛ рдпрд╣рд╛рдВ рддрдХ рдХрд┐ рдкреВрд░реНрдг рдмреИрдВрдб рд╡рд┐рдирд┐рд░реНрджреЗрд╢ рдХреА рдЖрд╡рд╢реНрдпрдХрддрд╛ рдХрд░рддреЗ рд╣реИрдВред рд╣рд╛рд▓рд╛рдВрдХрд┐, рд╡реНрдпрд╛рд╡рд╣рд╛рд░рд┐рдХ рдЕрдиреБрдкреНрд░рдпреЛрдЧ рдореЗрдВ, рд╡рд╛рд╣рди рдХреЗ рдЕрдВрджрд░ рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рд╕реНрдерд╛рдкрдирд╛ рд╕реНрдерд╛рди рдХреА рд╕реАрдорд╛рдУрдВ рдФрд░ рдСрдЯреЛрдореЛрдЯрд┐рд╡-рдЧреНрд░реЗрдб рдкрд░реНрдпрд╛рд╡рд░рдгреАрдп рдордЬрдмреВрддреА рдЖрд╡рд╢реНрдпрдХрддрд╛рдУрдВ рдХреЛ рдзреНрдпрд╛рди рдореЗрдВ рд░рдЦрддреЗ рд╣реБрдП, рдЖрджрд░реНрд╢ рдмреИрдВрдбрд╡рд┐рдбреНрде рд╡рд┐рдирд┐рд░реНрджреЗрд╢ рдкреНрд░рд╛рдкреНрдд рдХрд░рдирд╛ рдореБрд╢реНрдХрд┐рд▓ рд╣реИред
рд╕рд╣рдорддрд┐ рдХреА рдХрдореА : рдЙрджреНрдпреЛрдЧ рдореЗрдВ рд╡рд┐рднрд┐рдиреНрди рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рд╡рд┐рд╢реЗрд╖рддрд╛рдУрдВ рдХреЗ рд╡рд╛рд╕реНрддрд╡рд┐рдХ рдкреНрд░рджрд░реНрд╢рди рдкрд░ рдкреНрд░рднрд╛рд╡ рдХреЗ рдмрд╛рд░реЗ рдореЗрдВ рд╕рд╣рдорддрд┐ рдФрд░ рдкрд░реНрдпрд╛рдкреНрдд рдбреЗрдЯрд╛ рдХреА рдХрдореА рд╣реИрд╡реНрдпрд╛рд╡рд╣рд╛рд░рд┐рдХ рдмрд╛рдзрд╛рдПрдВ : рд╡рд╛рд╣рди рдХреЗ рдЕрдВрджрд░ рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рд╕реНрдерд╛рдкрдирд╛ рд╕реНрдерд╛рди рд╕реАрдорд┐рдд рд╣реИ, рдкрд░реНрдпрд╛рд╡рд░рдгреАрдп рдЖрд╡рд╢реНрдпрдХрддрд╛рдПрдВ рдХрдареЛрд░ рд╣реИрдВрдкреНрд░рджрд░реНрд╢рди рдЕрдиреБрдХреВрд▓рди : рдпрд╣ рд╕рдордЭрдиреЗ рдХреА рдЖрд╡рд╢реНрдпрдХрддрд╛ рд╣реИ рдХрд┐ рдХреМрди рд╕реА рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рд╡рд┐рд╢реЗрд╖рддрд╛рдПрдВ рдСрдбрд┐рдпреЛ рдЧреБрдгрд╡рддреНрддрд╛ рдФрд░ ASR рдкреНрд░рджрд░реНрд╢рди рдХреЗ рд▓рд┐рдП рдЕрдзрд┐рдХ рдорд╣рддреНрд╡рдкреВрд░реНрдг рд╣реИрдВрдореМрдЬреВрджрд╛ рд╕рдВрдмрдВрдзрд┐рдд рдЕрдиреБрд╕рдВрдзрд╛рди рдореБрдЦреНрдп рд░реВрдк рд╕реЗ рд╡рд┐рд╢рд┐рд╖реНрдЯ рдкреНрд░рдХрд╛рд░ рдХреЗ рдСрдЯреЛрдореЛрдЯрд┐рд╡ рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рдкрд░ рдЖрдзрд╛рд░рд┐рдд рд╣реИ, рдЕрдиреБрд╕рдВрдзрд╛рди рд╕реНрдерд╛рди рдЗрди рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рдХреА рдЕрдВрддрд░реНрдирд┐рд╣рд┐рдд рд╡рд┐рд╢реЗрд╖рддрд╛рдУрдВ рддрдХ рд╕реАрдорд┐рдд рд╣реИ, рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рд╡рд┐рд╢реЗрд╖рддрд╛рдУрдВ рдореЗрдВ рдкрд░рд┐рд╡рд░реНрддрди рдХреЗ рднрд╛рд╖рдг рдФрд░ ASR рдЧреБрдгрд╡рддреНрддрд╛ рдкрд░ рдкреНрд░рднрд╛рд╡ рдХреЗ рд╕рд╛рдорд╛рдиреНрдп рдкреНрд░рд╡реГрддреНрддрд┐рдпреЛрдВ рдХреЛ рдкреНрд░рджрд░реНрд╢рд┐рдд рдХрд░рдиреЗ рдореЗрдВ рд╡рд┐рдлрд▓ рд╣реИред
рд╡реНрдпрд╡рд╕реНрдерд┐рдд рдореВрд▓реНрдпрд╛рдВрдХрди рдврд╛рдВрдЪрд╛ рд╕реНрдерд╛рдкрд┐рдд рдХрд┐рдпрд╛ : рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рдЖрд╡реГрддреНрддрд┐ рдкреНрд░рддрд┐рдХреНрд░рд┐рдпрд╛ рд╡рд┐рд╢реЗрд╖рддрд╛рдУрдВ рдХреЗ рднрд╛рд╖рдг рдЧреБрдгрд╡рддреНрддрд╛ рдФрд░ ASR рдкреНрд░рджрд░реНрд╢рди рдкрд░ рдкреНрд░рднрд╛рд╡ рдХреЗ рд▓рд┐рдП рдПрдХ рдкреНрд░рд╛рдпреЛрдЧрд┐рдХ рдореВрд▓реНрдпрд╛рдВрдХрди рдордВрдЪ рдХрд╛ рдирд┐рд░реНрдорд╛рдг рдХрд┐рдпрд╛рд╡реНрдпрд╛рдкрдХ рд╡рд┐рд╢реЗрд╖рддрд╛ рд╡рд┐рд╢реНрд▓реЗрд╖рдг : рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рдмреИрдВрдбрд╡рд┐рдбреНрде, рдЖрд╡реГрддреНрддрд┐ рдкреНрд░рддрд┐рдХреНрд░рд┐рдпрд╛ рд╢рд┐рдЦрд░ рдЖрджрд┐ рд╡рд┐рд╢реЗрд╖рддрд╛рдУрдВ рдХреЗ рдкреНрд░рджрд░реНрд╢рди рдкрд░ рдкреНрд░рднрд╛рд╡ рдХрд╛ рд╡реНрдпрд╡рд╕реНрдерд┐рдд рдЕрдзреНрдпрдпрдирдмрд╣реБ-рдЖрдпрд╛рдореА рдореВрд▓реНрдпрд╛рдВрдХрди : рдорд╛рдирд╡-рд╕реЗ-рдорд╛рдирд╡ (H2H) рд╕рдВрдЪрд╛рд░ рдХреА рднрд╛рд╖рдг рдЧреБрдгрд╡рддреНрддрд╛ рдФрд░ рдорд╛рдирд╡-рд╕реЗ-рдорд╢реАрди (H2M) рдЗрдВрдЯрд░реИрдХреНрд╢рди рдХреЗ ASR рдкреНрд░рджрд░реНрд╢рди рджреЛрдиреЛрдВ рдХрд╛ рдореВрд▓реНрдпрд╛рдВрдХрдирд╡рд╛рд╕реНрддрд╡рд┐рдХ рд╡рд╛рддрд╛рд╡рд░рдг рд╕рддреНрдпрд╛рдкрди : рд╡рд╛рд╕реНрддрд╡рд┐рдХ рд╡рд╛рд╣рди рд╡рд╛рддрд╛рд╡рд░рдг рдореЗрдВ рд░рд┐рдХреЙрд░реНрдб рдХрд┐рдП рдЧрдП рд╢реЛрд░ рдХрд╛ рдЙрдкрдпреЛрдЧ рдХрд░рдХреЗ рд╕рддреНрдпрд╛рдкрдирдорд╛рдирдХреАрдХреГрдд рдореВрд▓реНрдпрд╛рдВрдХрди рд╕рдВрдХреЗрддрдХ : ETSI рдорд╛рдирдХ рдХреЗ MOS рд╕реНрдХреЛрд░ рдФрд░ рдорд╛рдирдХ ASR рдореВрд▓реНрдпрд╛рдВрдХрди рд╕рдВрдХреЗрддрдХреЛрдВ рдХрд╛ рдЙрдкрдпреЛрдЧрд╡рд┐рднрд┐рдиреНрди рд╡рд╛рд╣рди рдкреНрд░рдХрд╛рд░реЛрдВ рдФрд░ рд╢реЛрд░ рд╕реНрдерд┐рддрд┐рдпреЛрдВ рдХреЗ рддрд╣рдд рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рдЖрд╡реГрддреНрддрд┐ рдкреНрд░рддрд┐рдХреНрд░рд┐рдпрд╛ рд╡рд┐рд╢реЗрд╖рддрд╛рдУрдВ (рдмреИрдВрдбрд╡рд┐рдбреНрде, рд╢рд┐рдЦрд░ рдЖрд╡реГрддреНрддрд┐, рдЧреБрдгрд╡рддреНрддрд╛ рдХрд╛рд░рдХ) рдХреЗ рднрд╛рд╖рдг рдЧреБрдгрд╡рддреНрддрд╛ (S-MOS, N-MOS) рдФрд░ ASR рдкреНрд░рджрд░реНрд╢рди (WER) рдкрд░ рдкреНрд░рднрд╛рд╡ рдХрд╛ рдЕрдзреНрдпрдпрди рдХрд░рдирд╛ред
рдЕрдиреБрдХрд░рдгреАрдп рд░рд┐рдХреЙрд░реНрдбрд┐рдВрдЧ рд╕рдВрдХреЗрдд рдирд┐рдореНрдирд▓рд┐рдЦрд┐рдд рд╕реВрддреНрд░ рдХреЗ рдорд╛рдзреНрдпрдо рд╕реЗ рдЙрддреНрдкрдиреНрди рд╣реЛрддреЗ рд╣реИрдВ:
x(n) = f(s(n) тЛЖ h(n) + v(n))
рдЬрд╣рд╛рдВ:
s(n): ITU-T P.501 рдорд╛рдирдХ рдХреА рд╕реНрд╡рдЪреНрдЫ рднрд╛рд╖рдг рд╕рдВрдХреЗрддh(n): рд╡рд╛рд╣рди рдЖрд╡реЗрдЧ рдкреНрд░рддрд┐рдХреНрд░рд┐рдпрд╛v(n): рд╡рд╛рд╕реНрддрд╡рд┐рдХ рд╡рд╛рд╣рди рдкреГрд╖реНрдарднреВрдорд┐ рд╢реЛрд░f(┬╖): рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рд╕реНрдкреЗрдХреНрдЯреНрд░рд▓ рд╡рд┐рд╢реЗрд╖рддрд╛рдУрдВ рдХрд╛ рдЕрдиреБрдХрд░рдг рдХрд░рдиреЗ рд╡рд╛рд▓реЗ рдбрд┐рдЬрд┐рдЯрд▓ рдлрд╝рд┐рд▓реНрдЯрд░ рдХреИрд╕реНрдХреЗрдбрдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рд╡рд┐рд╢реЗрд╖рддрд╛рдУрдВ рдХрд╛ рдЕрдиреБрдХрд░рдг рдХрд░рдиреЗ рдХреЗ рд▓рд┐рдП рджреВрд╕рд░реЗ-рдХреНрд░рдо рджреНрд╡рд┐рд░реЗрдЦреАрдп рд░реВрдкрд╛рдВрддрд░рдг рдлрд╝рд┐рд▓реНрдЯрд░ рдХреИрд╕реНрдХреЗрдб рдХрд╛ рдЙрдкрдпреЛрдЧ:
рдмреИрдВрдбрд╡рд┐рдбреНрде рдкрд░рд┐рднрд╛рд╖рд╛ :рдЙрдЪреНрдЪ-рдкрд╛рд╕ рдлрд╝рд┐рд▓реНрдЯрд░ (HP2): 20, 100, 350 Hz рдирд┐рдореНрди-рдкрд╛рд╕ рдлрд╝рд┐рд▓реНрдЯрд░ (LP2): 4k, 8k, 12k, 16k, 20k Hz Q рдХрд╛рд░рдХ: 0.707 рдЕрдиреБрдирд╛рдж рд╢рд┐рдЦрд░ рдЕрдиреБрдХрд░рдг :рд╢рд┐рдЦрд░ рдлрд╝рд┐рд▓реНрдЯрд░ (PK2): 4k, 6k, 8k, 13k, 16k Hz рдирд┐рд╢реНрдЪрд┐рдд рдЖрдпрд╛рдо: 20 dB Q рдХрд╛рд░рдХ: 1.414, 2, 4 рд╡рд╛рд╣рди рдкреНрд░рдХрд╛рд░ : рдордзреНрдпрдо рд╕реЗрдбрд╛рди, рдХреЙрдореНрдкреИрдХреНрдЯ SUV, рдЫреЛрдЯрд╛ SUVрд╢реЛрд░ рд╕реНрдерд┐рддрд┐рдпрд╛рдВ : рдирд┐рд╖реНрдХреНрд░рд┐рдп (рдХрдо рдкрдВрдЦрд╛), рд╢рд╣рд░реА (60 km/h рдордзреНрдпрдо рдкрдВрдЦрд╛), рдЙрдЪреНрдЪ рдЧрддрд┐ (120 km/h рдХрдо рдкрдВрдЦрд╛)рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рдХреЙрдиреНрдлрд╝рд┐рдЧрд░реЗрд╢рди : 225 рд╕рдВрднрд╛рд╡рд┐рдд рд╕рдВрдпреЛрдЬрдиреЛрдВ рдореЗрдВ рд╕реЗ 113 рд╡реНрдпрд╛рд╡рд╣рд╛рд░рд┐рдХ рдХреЙрдиреНрдлрд╝рд┐рдЧрд░реЗрд╢рди рдХрд╛ рдЪрдпрдирд╡реНрдпрд╡рд╕реНрдерд┐рдд рдкреИрд░рд╛рдореАрдЯрд░реАрдХреГрдд рдЕрдиреБрд╕рдВрдзрд╛рди : рдкрд╣рд▓реА рдмрд╛рд░ рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рд╡рд┐рд╢реЗрд╖рддрд╛рдУрдВ рдХреЗ рдСрдЯреЛрдореЛрдЯрд┐рд╡ рдЕрдиреБрдкреНрд░рдпреЛрдЧ рдкреНрд░рджрд░реНрд╢рди рдкрд░ рдкреНрд░рднрд╛рд╡ рдХрд╛ рд╡реНрдпрд╡рд╕реНрдерд┐рдд рдкреИрд░рд╛рдореАрдЯрд░реАрдХреГрдд рдЕрдзреНрдпрдпрдирд╡рд╛рд╕реНрддрд╡рд┐рдХ рд╡рд╛рддрд╛рд╡рд░рдг рдбреЗрдЯрд╛ : рд╡рд╛рд╕реНрддрд╡рд┐рдХ рд╡рд╛рд╣рди рд╡рд╛рддрд╛рд╡рд░рдг рдореЗрдВ рд░рд┐рдХреЙрд░реНрдб рдХрд┐рдП рдЧрдП рдЖрд╡реЗрдЧ рдкреНрд░рддрд┐рдХреНрд░рд┐рдпрд╛ рдФрд░ рд╢реЛрд░ рдбреЗрдЯрд╛ рдХрд╛ рдЙрдкрдпреЛрдЧрджреЛрд╣рд░реА рдореВрд▓реНрдпрд╛рдВрдХрди рдкреНрд░рдгрд╛рд▓реА : рднрд╛рд╖рдг рдЧреБрдгрд╡рддреНрддрд╛ рдФрд░ ASR рдкреНрд░рджрд░реНрд╢рди рджреЛрдиреЛрдВ рдХрд╛ рдореВрд▓реНрдпрд╛рдВрдХрди, рд╡реНрдпрд╛рдкрдХ рдкреНрд░рджрд░реНрд╢рди рдЪрд┐рддреНрд░ рдкреНрд░рджрд╛рди рдХрд░рддрд╛ рд╣реИрдорд╛рдирдХреАрдХреГрдд рд╡рд┐рдзрд┐ : ITU рдФрд░ ETSI рдорд╛рдирдХреЛрдВ рдХрд╛ рдХрдареЛрд░ рдкрд╛рд▓рди рдХрд░рдХреЗ рдореВрд▓реНрдпрд╛рдВрдХрдирднрд╛рд╖рдг рдЙрддреНрддреЗрдЬрдирд╛ : ETSI TS 103 281 рдкрд░рд┐рд╢рд┐рд╖реНрдЯ E рджреНрд╡рд╛рд░рд╛ рдирд┐рд░реНрджрд┐рд╖реНрдЯ 20 рдЕрдореЗрд░рд┐рдХреА рдЕрдВрдЧреНрд░реЗрдЬреА Harvard рд╡рд╛рдХреНрдпрд╡рдХреНрддрд╛ : рд╡рд┐рднрд┐рдиреНрди рдкреБрд░реБрд╖ рдФрд░ рдорд╣рд┐рд▓рд╛ рд╡рдХреНрддрд╛рдХреБрд▓ рдЕрд╡рдзрд┐ : 80 рд╕реЗрдХрдВрдб (рдкреНрд░рддреНрдпреЗрдХ рд╡рд╛рдХреНрдп 4 рд╕реЗрдХрдВрдб, 1 рд╕реЗрдХрдВрдб рдЕрдЧреНрд░рдгреА рдФрд░ 1 рд╕реЗрдХрдВрдб рдЕрдиреБрдЧрд╛рдореА рдореМрди рд╕рд╣рд┐рдд)рд╡рд╛рд╣рди рдЖрд╡реЗрдЧ рдкреНрд░рддрд┐рдХреНрд░рд┐рдпрд╛ : HATS (рд╕рд┐рд░ рдФрд░ рдзрдбрд╝ рд╕рд┐рдореНрдпреБрд▓реЗрдЯрд░) рдХрд╛ рдЙрдкрдпреЛрдЧ рдХрд░рдХреЗ рдбреНрд░рд╛рдЗрд╡рд░ рдХреА рд╕реНрдерд┐рддрд┐ рдореЗрдВ рд░рд┐рдХреЙрд░реНрдб рдХрд┐рдпрд╛ рдЧрдпрд╛рдкреГрд╖реНрдарднреВрдорд┐ рд╢реЛрд░ : ITU P.1100 рдорд╛рдирдХ рдкрд░рд┐рд╢рд┐рд╖реНрдЯ D рджрд┐рд╢рд╛рдирд┐рд░реНрджреЗрд╢реЛрдВ рдХреЗ рдЕрдиреБрд╕рд╛рд░ рд░рд┐рдХреЙрд░реНрдб рдХрд┐рдпрд╛ рдЧрдпрд╛рднрд╛рд╖рдг рдЧреБрдгрд╡рддреНрддрд╛ рд╕рдВрдХреЗрддрдХ :S-MOS: рднрд╛рд╖рдг рдШрдЯрдХ рдЧреБрдгрд╡рддреНрддрд╛ рдореВрд▓реНрдпрд╛рдВрдХрди (1-5 рдЕрдВрдХ) N-MOS: рд╢реЛрд░ рдШрдЯрдХ рд╣рд╕реНрддрдХреНрд╖реЗрдк рдореВрд▓реНрдпрд╛рдВрдХрди (1-5 рдЕрдВрдХ) G-MOS: рд╕рдордЧреНрд░ рдЧреБрдгрд╡рддреНрддрд╛ рдкреНрд░рднрд╛рд╡ рд╢реНрд░рд╡рдг рдкреНрд░рдпрд╛рд╕ рд╕рдВрдХреЗрддрдХ (ETSI TS 103 558) A-рднрд╛рд░рд┐рдд SNR ASR рдкреНрд░рджрд░реНрд╢рди рд╕рдВрдХреЗрддрдХ :рд╢рдмреНрдж рддреНрд░реБрдЯрд┐ рджрд░ (WER) Whisper tiny рдореЙрдбрд▓ рдХрд╛ рдЙрдкрдпреЛрдЧ рдХрд░рдХреЗ рдореВрд▓реНрдпрд╛рдВрдХрди рдХреБрд▓ 1017 рднрд╛рд╖рдг рдлрд╝рд╛рдЗрд▓реЗрдВ рдЙрддреНрдкрдиреНрди рдХреА рдЧрдИрдВ (113 рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рдХреЙрдиреНрдлрд╝рд┐рдЧрд░реЗрд╢рди ├Ч 3 рд╡рд╛рд╣рди рдкреНрд░рдХрд╛рд░ ├Ч 3 рд╢реЛрд░ рдкреНрд░рдХрд╛рд░) рдкреНрд░рддреНрдпреЗрдХ рдкрд░рд┐рджреГрд╢реНрдп рдХреЗ рд▓рд┐рдП 20 рдбреЗрдЯрд╛ рдмрд┐рдВрджреБ рд╕рд╛рдВрдЦреНрдпрд┐рдХреАрдп рд╡рд┐рд╢реНрд▓реЗрд╖рдг рдХреЗ рд▓рд┐рдП рдЙрддреНрдкрдиреНрди рдХрд┐рдП рдЧрдП ANOVA рдкрд░реАрдХреНрд╖рдг рдХрд╛ рдЙрдкрдпреЛрдЧ рдХрд░рдХреЗ рд╕рд╛рдВрдЦреНрдпрд┐рдХреАрдп рдорд╣рддреНрд╡ рдХрд╛ рдореВрд▓реНрдпрд╛рдВрдХрди рд╢реЛрд░ рдкреНрд░рдХрд╛рд░ рдкреНрд░рднрд╛рд╡ рдорд╣рддреНрд╡рдкреВрд░реНрдг : рдкреГрд╖реНрдарднреВрдорд┐ рд╢реЛрд░ рд╕реНрддрд░ рдмрдврд╝рдиреЗ рдХреЗ рд╕рд╛рде, S-MOS рдФрд░ N-MOS рдорд╛рди рдореЗрдВ рдЙрд▓реНрд▓реЗрдЦрдиреАрдп рдХрдореА (p рдорд╛рди рд▓рдЧрднрдЧ 0)рд╡рд╛рд╣рди рдкреНрд░рдХрд╛рд░ рдкреНрд░рднрд╛рд╡ рд╕реАрдорд┐рдд : рд╡рд┐рднрд┐рдиреНрди рд╡рд╛рд╣рди рдкреНрд░рдХрд╛рд░реЛрдВ рдХреЗ рдмреАрдЪ S-MOS рдорд╛рди рдмрд╣реБрдд рд╕рдорд╛рди рд╣реИрдВ, N-MOS рдореЗрдВ рдХреБрдЫ рдЕрдВрддрд░ рд╣реИ рд▓реЗрдХрд┐рди рдХреЛрдИ рд╕реНрдкрд╖реНрдЯ рдкреНрд░рд╡реГрддреНрддрд┐ рдирд╣реАрдВрдЫреЛрдЯрд╛ SUV рд╕рдмрд╕реЗ рдЦрд░рд╛рдм рдкреНрд░рджрд░реНрд╢рди : рдЙрдЪреНрдЪ рдЧрддрд┐ рд╢реЛрд░ рд╕реНрдерд┐рддрд┐рдпреЛрдВ рдореЗрдВ SNR рд╕рдмрд╕реЗ рдХрдордирд┐рдореНрди рдХрдЯрдСрдл рдЖрд╡реГрддреНрддрд┐ рдкреНрд░рднрд╛рд╡ : 20Hz рдФрд░ 100Hz рдХрдЯрдСрдл рдЖрд╡реГрддреНрддрд┐ рдХреЗ S-MOS рдорд╛рди рд╕рдорд╛рди рд╣реИрдВ, рджреЛрдиреЛрдВ 350Hz рд╕реНрдерд┐рддрд┐ рд╕реЗ рдЕрдзрд┐рдХ рд╣реИрдВрдЙрдЪреНрдЪ рдХрдЯрдСрдл рдЖрд╡реГрддреНрддрд┐ рдкреНрд░рднрд╛рд╡ рдХрдордЬреЛрд░ : рд╕рдорд╛рди рдирд┐рдореНрди рдХрдЯрдСрдл рдЖрд╡реГрддреНрддрд┐ рдкрд░, рдЙрдЪреНрдЪ-рдЕрдВрдд рдмреИрдВрдбрд╡рд┐рдбреНрде рд╕реАрдорд╛ рдХрд╛ S-MOS рдкрд░ рдмрд╣реБрдд рдХрдо рдкреНрд░рднрд╛рд╡ рд╣реИрд╕рд╛рдВрдЦреНрдпрд┐рдХреАрдп рдорд╣рддреНрд╡ : рдирд┐рдореНрди рдХрдЯрдСрдл рдЖрд╡реГрддреНрддрд┐ рдкрд░рд┐рд╡рд░реНрддрди рдХрд╛ p рдорд╛рди рд▓рдЧрднрдЧ 0 рд╣реИ (F рдЖрдВрдХрдбрд╝рд╛ = 1174), рдЙрдЪреНрдЪ рдХрдЯрдСрдл рдЖрд╡реГрддреНрддрд┐ рдХрд╛ p рдорд╛рди 0.755 рд╣реИ (F рдЖрдВрдХрдбрд╝рд╛ = 0.47)рд╢рд┐рдЦрд░ рдЖрд╡реГрддреНрддрд┐ рдкреНрд░рднрд╛рд╡ : рдирд┐рдореНрди рд╢рд┐рдЦрд░ рдЖрд╡реГрддреНрддрд┐ рдирд┐рдореНрди S-MOS рдорд╛рди рдХреА рдУрд░ рд▓реЗ рдЬрд╛рддреА рд╣реИрдЗрд╖реНрдЯрддрдо рд╢рд┐рдЦрд░ рд╕реНрдерд┐рддрд┐ : рдЕрдиреБрдирд╛рдж рд╢рд┐рдЦрд░ рдХреЛ рд╕рд░реНрд╡реЛрддреНрддрдо рдкреНрд░рджрд░реНрд╢рди рдХреЗ рд▓рд┐рдП 10kHz рд╕реЗ рдКрдкрд░ рдзрдХреЗрд▓рд╛ рдЬрд╛рдирд╛ рдЪрд╛рд╣рд┐рдПрдЧреБрдгрд╡рддреНрддрд╛ рдХрд╛рд░рдХ рдкреНрд░рднрд╛рд╡ : рдЙрдЪреНрдЪ рдЧреБрдгрд╡рддреНрддрд╛ рдХрд╛рд░рдХ (рд╕рдВрдХреАрд░реНрдг рд╢рд┐рдЦрд░ рдмреИрдВрдбрд╡рд┐рдбреНрде) рдмреЗрд╣рддрд░ S-MOS рдкреНрд░рджрд░реНрд╢рди рд▓рд╛рддрд╛ рд╣реИрдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рд╡рд┐рд╢реЗрд╖рддрд╛ рдкреНрд░рднрд╛рд╡ рдХрдордЬреЛрд░ : рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рдЖрд╡реГрддреНрддрд┐ рдкреНрд░рддрд┐рдХреНрд░рд┐рдпрд╛ рд╡рд┐рд╢реЗрд╖рддрд╛рдУрдВ рдХрд╛ ASR рдкреНрд░рджрд░реНрд╢рди рдкрд░ рдХреЛрдИ рдорд╣рддреНрд╡рдкреВрд░реНрдг рдкреНрд░рднрд╛рд╡ рдирд╣реАрдВ рд╣реИрд╢реЛрд░ рдкреНрд░рдХрд╛рд░ рдкреНрд░рднрд╛рд╡рд╢рд╛рд▓реА : рд╢реЛрд░ рдкреНрд░рдХрд╛рд░ WER рдХреЛ рдкреНрд░рднрд╛рд╡рд┐рдд рдХрд░рдиреЗ рд╡рд╛рд▓рд╛ рдореБрдЦреНрдп рдХрд╛рд░рдХ рд╣реИрд╕рдВрднрд╛рд╡рд┐рдд рдХрд╛рд░рдг : ASR рдЗрдВрдЬрди рднрд╛рд╖рдг рд╕рдВрдХреЗрдд рдХреЗ рдЖрд╡реГрддреНрддрд┐ рдкреНрд░рддрд┐рдХреНрд░рд┐рдпрд╛ рдкрд░рд┐рд╡рд░реНрддрди рдХреЗ рдкреНрд░рддрд┐ рдордЬрдмреВрдд рд╣реИ, рдпрд╛ рдкрд░реАрдХреНрд╖рдг рднрд╛рд╖рдг рдкреНрд░рд╢рд┐рдХреНрд╖рдг рд╕реЗрдЯ рдореЗрдВ рдореМрдЬреВрдж рд╣реЛ рд╕рдХрддрд╛ рд╣реИрдХреБрдЫ рдорд╛рдкрджрдВрдбреЛрдВ рдХреЛ рдареАрдХ рдХрд░рдХреЗ рдПрдХрд▓ рдХрд╛рд░рдХ рдкреНрд░рднрд╛рд╡ рдХрд╛ рдЕрдзреНрдпрдпрди:
рд╢реБрджреНрдз рдмреИрдВрдбрд╡рд┐рдбреНрде рдкреНрд░рднрд╛рд╡ : рд╢рд┐рдЦрд░ рдлрд╝рд┐рд▓реНрдЯрд░ рдХреЛ рдЫреЛрдбрд╝рдХрд░, рдХреЗрд╡рд▓ HP2 рдФрд░ LP2 рд╕рдВрдпреЛрдЬрди рдХрд╛ рдЕрдзреНрдпрдпрдирд╢рд┐рдЦрд░ рдкреНрд░рднрд╛рд╡ : рд╡рд┐рднрд┐рдиреНрди рдмреИрдВрдбрд╡рд┐рдбреНрде рд╕реЗрдЯрд┐рдВрдЧреНрд╕ рдХреЗ рддрд╣рдд рд╢рд┐рдЦрд░ рдЖрд╡реГрддреНрддрд┐ рдФрд░ рдЧреБрдгрд╡рддреНрддрд╛ рдХрд╛рд░рдХ рдкреНрд░рднрд╛рд╡ рдХрд╛ рдЕрдзреНрдпрдпрдирдЗрдВрдЯрд░реИрдХреНрд╢рди рдкреНрд░рднрд╛рд╡ : рд╡рд┐рднрд┐рдиреНрди рдкреИрд░рд╛рдореАрдЯрд░ рд╕рдВрдпреЛрдЬрдиреЛрдВ рдХреЗ рд╕рд╣рдХреНрд░рд┐рдпрд╛рддреНрдордХ рдкреНрд░рднрд╛рд╡ рдХрд╛ рдЕрдзреНрдпрдпрдирд╢реЛрд░ рд╕реНрддрд░ рдирд┐рд░реНрдгрд╛рдпрдХ рдХрд╛рд░рдХ рд╣реИ : рднрд╛рд╖рдг рдЧреБрдгрд╡рддреНрддрд╛ рдФрд░ ASR рдкреНрд░рджрд░реНрд╢рди рдкрд░ рд╕рдмрд╕реЗ рдмрдбрд╝рд╛ рдкреНрд░рднрд╛рд╡рдмреИрдВрдбрд╡рд┐рдбреНрде рдЖрд╡рд╢реНрдпрдХрддрд╛рдУрдВ рдХреЛ рд╢рд┐рдерд┐рд▓ рдХрд┐рдпрд╛ рдЬрд╛ рд╕рдХрддрд╛ рд╣реИ : рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рдмреИрдВрдбрд╡рд┐рдбреНрде рдХрд╛ рднрд╛рд╖рдг рдЧреБрдгрд╡рддреНрддрд╛ рдкрд░ рд╕реАрдорд┐рдд рдкреНрд░рднрд╛рд╡ рд╣реИрдирд┐рдореНрди рдЖрд╡реГрддреНрддрд┐ рдкреНрд░рддрд┐рдХреНрд░рд┐рдпрд╛ рдорд╣рддреНрд╡рдкреВрд░реНрдг : рдирд┐рдореНрди рдХрдЯрдСрдл рдЖрд╡реГрддреНрддрд┐ 100Hz рд╕реЗ рдЕрдзрд┐рдХ рдирд╣реАрдВ рд╣реЛрдиреА рдЪрд╛рд╣рд┐рдПрдЙрдЪреНрдЪ рдЖрд╡реГрддреНрддрд┐ рд╢рд┐рдЦрд░ рдЕрдиреБрдХреВрд▓рди : рдЕрдкрд░рд┐рд╣рд╛рд░реНрдп рдЕрдиреБрдирд╛рдж рд╢рд┐рдЦрд░ рдХреЛ рдЙрдЪреНрдЪ рдЖрд╡реГрддреНрддрд┐ рдкрд░ рдФрд░ рд╕рдВрдХреАрд░реНрдг рдмреИрдВрдбрд╡рд┐рдбреНрде рдХреЗ рд╕рд╛рде рдзрдХреЗрд▓рд╛ рдЬрд╛рдирд╛ рдЪрд╛рд╣рд┐рдПASR рдордЬрдмреВрддреА : рдЖрдзреБрдирд┐рдХ ASR рдЗрдВрдЬрди рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рд╡рд┐рд╢реЗрд╖рддрд╛ рдкрд░рд┐рд╡рд░реНрддрди рдХреЗ рдкреНрд░рддрд┐ рдЕрдЪреНрдЫреА рдордЬрдмреВрддреА рдкреНрд░рджрд░реНрд╢рд┐рдд рдХрд░рддреЗ рд╣реИрдВDu et al. (2019) : рддреАрди рдСрдЯреЛрдореЛрдЯрд┐рд╡ рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рдФрд░ рдЙрдкрдпреЛрдЧрдХрд░реНрддрд╛ рдЕрдиреБрднрд╡ рдХреЗ рдмреАрдЪ рд╕рдВрдмрдВрдз рдХрд╛ рдкрд╣рд▓рд╛ рдЕрдзреНрдпрдпрди, SII рдФрд░ рд╡реНрдпрдХреНрддрд┐рдкрд░рдХ рд╢реНрд░рд╡рдг рдкрд░реАрдХреНрд╖рдг рдХрд╛ рдЙрдкрдпреЛрдЧDu (2023) : рдЙрджреНрджреЗрд╢реНрдп рдФрд░ рд╡реНрдпрдХреНрддрд┐рдкрд░рдХ рднрд╛рд╖рдг рд╕реНрдкрд╖реНрдЯрддрд╛ рдФрд░ рдЧреБрдгрд╡рддреНрддрд╛ рдореВрд▓реНрдпрд╛рдВрдХрди рд╕рд╣рд┐рдд рдЕрдиреБрд╕рдВрдзрд╛рди рдХрд╛ рд╡рд┐рд╕реНрддрд╛рд░Maver et al. (2024) : рдЪрд╛рд░ рд╡рд┐рднрд┐рдиреНрди рдСрдЯреЛрдореЛрдЯрд┐рд╡ рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рдкреНрд░рдХрд╛рд░реЛрдВ рдФрд░ рд╕реНрдерд╛рдкрдирд╛ рд╕реНрдерд╛рдиреЛрдВ рдХреЗ рддрд╣рдд рдзреНрд╡рдирд┐рдХ рдлреНрд░рдВрдЯ-рдПрдВрдб рдХреЗ рдкреНрд░рджрд░реНрд╢рди рдХрд╛ рдЕрдзреНрдпрдпрдирд╡реНрдпрд╡рд╕реНрдерд┐рдд рдкреИрд░рд╛рдореАрдЯрд░реАрдХрд░рдг : рд╡рд┐рд╢рд┐рд╖реНрдЯ рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рдкреНрд░рдХрд╛рд░ рддрдХ рд╕реАрдорд┐рдд рдирд╣реАрдВ, рдкреИрд░рд╛рдореАрдЯрд░ рдкрд░рд┐рд╡рд░реНрддрди рдкреНрд░рднрд╛рд╡ рдХрд╛ рд╡реНрдпрд╡рд╕реНрдерд┐рдд рдЕрдзреНрдпрдпрдирдорд╛рдирдХреАрдХреГрдд рдореВрд▓реНрдпрд╛рдВрдХрди : ETSI рдФрд░ ITU рдорд╛рдирдХреАрдХреГрдд рдореВрд▓реНрдпрд╛рдВрдХрди рд╡рд┐рдзрд┐рдпреЛрдВ рдХрд╛ рдЙрдкрдпреЛрдЧрджреЛрд╣рд░рд╛ рджреГрд╖реНрдЯрд┐рдХреЛрдг : H2H рд╕рдВрдЪрд╛рд░ рдЧреБрдгрд╡рддреНрддрд╛ рдФрд░ H2M рдЗрдВрдЯрд░реИрдХреНрд╢рди рдкреНрд░рджрд░реНрд╢рди рджреЛрдиреЛрдВ рдкрд░ рд╡рд┐рдЪрд╛рд░рд╡рд╛рд╕реНрддрд╡рд┐рдХ рд╡рд╛рддрд╛рд╡рд░рдг : рд╕рд┐рдореНрдпреБрд▓реЗрд╢рди рдХреЗ рдмрдЬрд╛рдп рд╡рд╛рд╕реНрддрд╡рд┐рдХ рд╡рд╛рд╣рди рд╡рд╛рддрд╛рд╡рд░рдг рдбреЗрдЯрд╛ рдХрд╛ рдЙрдкрдпреЛрдЧрд╢реЛрд░ рдкреНрд░рдХрд╛рд░ рдФрд░ рд╕реНрддрд░ рднрд╛рд╖рдг рдЧреБрдгрд╡рддреНрддрд╛ рдФрд░ рдкрд╣рдЪрд╛рди рдХреЛ рдкреНрд░рднрд╛рд╡рд┐рдд рдХрд░рдиреЗ рд╡рд╛рд▓реЗ рд╕рдмрд╕реЗ рдкреНрд░рд╛рд╕рдВрдЧрд┐рдХ рдХрд╛рд░рдХ рд╣реИрдВ рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рдмреИрдВрдбрд╡рд┐рдбреНрде рдХрд╛ рднрд╛рд╖рдг рдЧреБрдгрд╡рддреНрддрд╛ рдкрд░ рдмрд╣реБрдд рдХрдо рдкреНрд░рднрд╛рд╡ рд╣реИ рдирд┐рдореНрди рдХрдЯрдСрдл рдЖрд╡реГрддреНрддрд┐ 100Hz рд╕реЗ рдЕрдзрд┐рдХ рд╣реЛрдиреЗ рдкрд░ S-MOS рдкреНрд░рджрд░реНрд╢рди рдореЗрдВ рдХрдореА рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рдЕрдиреБрдирд╛рдж рд╢рд┐рдЦрд░ рдХреЛ рдпрдерд╛рд╕рдВрднрд╡ рдЙрдЪреНрдЪ рдЖрд╡реГрддреНрддрд┐ рдкрд░ рдФрд░ рд╕рдВрдХреАрд░реНрдг рд╢рд┐рдЦрд░ рдЪреМрдбрд╝рд╛рдИ (рдЙрдЪреНрдЪ Q рдХрд╛рд░рдХ) рдХреЗ рд╕рд╛рде рдзрдХреЗрд▓рд╛ рдЬрд╛рдирд╛ рдЪрд╛рд╣рд┐рдП ASR рдкреНрд░рджрд░реНрд╢рди рд▓рдЧрднрдЧ рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рдХрд╛рд░рдХреЛрдВ рд╕реЗ рдкреНрд░рднрд╛рд╡рд┐рдд рдирд╣реАрдВ рд╣реИ рд╡рд╛рд╣рди рдкреНрд░рдХрд╛рд░ рдирдореВрдирд╛ рд╕реАрдорд┐рдд : рдХреЗрд╡рд▓ рддреАрди рд╡рд┐рд╢рд┐рд╖реНрдЯ рд╡рд╛рд╣рди рдкреНрд░рдХрд╛рд░реЛрдВ рдХрд╛ рдкрд░реАрдХреНрд╖рдг рдХрд┐рдпрд╛ рдЧрдпрд╛рдлрд╝рд┐рд▓реНрдЯрд░ рдбрд┐рдЬрд╛рдЗрди рд╕рд░рд▓реАрдХреГрдд : рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рд╡рд┐рд╢реЗрд╖рддрд╛рдУрдВ рдХрд╛ рдЕрдиреБрдХрд░рдг рдХрд░рдиреЗ рдХреЗ рд▓рд┐рдП рдХреЗрд╡рд▓ рджреВрд╕рд░реЗ-рдХреНрд░рдо рдлрд╝рд┐рд▓реНрдЯрд░ рдХрд╛ рдЙрдкрдпреЛрдЧASR рдЗрдВрдЬрди рдПрдХрд▓ : рдХреЗрд╡рд▓ Whisper рдПрдХ рд╕рд╛рдорд╛рдиреНрдп ASR рдЗрдВрдЬрди рдХрд╛ рдЙрдкрдпреЛрдЧрд╡рдХреНрддрд╛ рд╡рд┐рд╢реЗрд╖рддрд╛рдПрдВ : рд╡реНрдпрдХреНрддрд┐рдЧрдд рд╡рдХреНрддрд╛ рд╡рд┐рд╢реЗрд╖рддрд╛рдУрдВ рдХреЗ рдкреНрд░рднрд╛рд╡ рдХрд╛ рдЧрд╣рди рдЕрдзреНрдпрдпрди рдирд╣реАрдВрд╢рд┐рдЦрд░ рдЖрдпрд╛рдо рдирд┐рд╢реНрдЪрд┐рдд : рд╢рд┐рдЦрд░ рдлрд╝рд┐рд▓реНрдЯрд░ рдЖрдпрд╛рдо 20dB рдкрд░ рдирд┐рд╢реНрдЪрд┐рддрд╡рд╛рд╣рди рдкреНрд░рдХрд╛рд░ рд╢реНрд░реЗрдгреА рдХрд╛ рд╡рд┐рд╕реНрддрд╛рд░ : рд╡рд╛рд╣рди рдЙрджреНрджреЗрд╢реНрдп рд╡рд┐рд╢реЗрд╖рддрд╛рдУрдВ (рдЖрдХрд╛рд░, рд╢реНрд░реЗрдгреА, RT60) рдХреЗ рдкреНрд░рднрд╛рд╡ рдХрд╛ рд╡рд┐рд╢реНрд▓реЗрд╖рдг рдХрд░рдиреЗ рдХреЗ рд▓рд┐рдП рдЕрдзрд┐рдХ рд╡рд╛рд╣рди рдкреНрд░рдХрд╛рд░ рд╢рд╛рдорд┐рд▓ рдХрд░реЗрдВрд╢реЛрд░ рдФрд░ рд╡рд╛рд╣рди рдкреНрд░рдХрд╛рд░ рдХреЛ рдЕрд▓рдЧ рдХрд░рдирд╛ : рд╕рднреА рд╡рд╛рд╣рди рдкреНрд░рдХрд╛рд░реЛрдВ рдФрд░ рдбреНрд░рд╛рдЗрд╡рд┐рдВрдЧ рд╢реЛрд░ рдХреЗ рд╕рдВрдпреЛрдЬрди рдмрдирд╛рдПрдВ рддрд╛рдХрд┐ рдкреНрд░рднрд╛рд╡ рдХрд╛рд░рдХреЛрдВ рдХреЛ рдкреНрд░рднрд╛рд╡реА рдврдВрдЧ рд╕реЗ рдЕрд▓рдЧ рдХрд┐рдпрд╛ рдЬрд╛ рд╕рдХреЗрд╡рдХреНрддрд╛ рд╡рд┐рд╢реЗрд╖рддрд╛ рдЕрдиреБрд╕рдВрдзрд╛рди : рдкрд┐рдЪ рдЖрд╡реГрддреНрддрд┐ рдЬреИрд╕реА рд╡рдХреНрддрд╛ рд╡рд┐рд╢реЗрд╖рддрд╛рдУрдВ рдФрд░ рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рд╡рд┐рд╢реЗрд╖рддрд╛рдУрдВ рдХреЗ рдмреАрдЪ рдЗрдВрдЯрд░реИрдХреНрд╢рди рдХрд╛ рдЕрдзреНрдпрдпрдирдлрд╝рд┐рд▓реНрдЯрд░ рдбрд┐рдЬрд╛рдЗрди рд╡рд┐рд╡рд┐рдзрддрд╛ : рд╡рд┐рднрд┐рдиреНрди рдХреНрд░рдо рдлрд╝рд┐рд▓реНрдЯрд░ рдФрд░ рд╡рд┐рднрд┐рдиреНрди рд╢рд┐рдЦрд░ рдЖрдпрд╛рдореЛрдВ рдХреЗ рдкреНрд░рднрд╛рд╡ рдХреА рдЦреЛрдЬ рдХрд░реЗрдВрд╡рд┐рд╢реЗрд╖ ASR рдЗрдВрдЬрди : рдСрдЯреЛрдореЛрдЯрд┐рд╡-рд╡рд┐рд╢рд┐рд╖реНрдЯ ASR рдЗрдВрдЬрди рдХреЗ рдкреНрд░рджрд░реНрд╢рди рдХрд╛ рдореВрд▓реНрдпрд╛рдВрдХрдирдзреНрд╡рдирд┐рдХ рдлреНрд░рдВрдЯ-рдПрдВрдб рдкреНрд░рд╕рдВрд╕реНрдХрд░рдг : рд╡реНрдпрд╛рд╡рд╕рд╛рдпрд┐рдХ рдзреНрд╡рдирд┐рдХ рдлреНрд░рдВрдЯ-рдПрдВрдб рдкреНрд░рд╕рдВрд╕реНрдХрд░рдг рдкреНрд░рдгрд╛рд▓рд┐рдпреЛрдВ рдХреЗ рд╕рд╛рде рд╡реНрдпрд╛рдкрдХ рдореВрд▓реНрдпрд╛рдВрдХрдирд╡рд┐рдзрд┐ рдирд╡рд╛рдЪрд╛рд░ рд╢рдХреНрддрд┐рд╢рд╛рд▓реА : рдкрд╣рд▓реА рдмрд╛рд░ рдСрдЯреЛрдореЛрдЯрд┐рд╡ рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рд╡рд┐рд╢реЗрд╖рддрд╛рдУрдВ рдХреЗ рдкреНрд░рднрд╛рд╡ рдХрд╛ рд╡реНрдпрд╡рд╕реНрдерд┐рдд рдкреИрд░рд╛рдореАрдЯрд░реАрдХреГрдд рдЕрдзреНрдпрдпрди, рдЕрдиреБрд╕рдВрдзрд╛рди рдЕрдВрддрд░рд╛рд▓ рдХреЛ рднрд░рддрд╛ рд╣реИрдкреНрд░рд╛рдпреЛрдЧрд┐рдХ рдбрд┐рдЬрд╛рдЗрди рдХрдареЛрд░ : рдЕрдВрддрд░реНрд░рд╛рд╖реНрдЯреНрд░реАрдп рдорд╛рдирдХреЛрдВ рдХрд╛ рдкрд╛рд▓рди, рд╡рд╛рд╕реНрддрд╡рд┐рдХ рд╡рд╛рддрд╛рд╡рд░рдг рдбреЗрдЯрд╛ рдХрд╛ рдЙрдкрдпреЛрдЧ, рд╡реИрдЬреНрдЮрд╛рдирд┐рдХ рд░реВрдк рд╕реЗ рдЙрдЪрд┐рдд рдкреНрд░рд╛рдпреЛрдЧрд┐рдХ рдбрд┐рдЬрд╛рдЗрдирдореВрд▓реНрдпрд╛рдВрдХрди рдкреНрд░рдгрд╛рд▓реА рд╡реНрдпрд╛рдкрдХ : рднрд╛рд╖рдг рдЧреБрдгрд╡рддреНрддрд╛ рдФрд░ ASR рдкреНрд░рджрд░реНрд╢рди рджреЛрдиреЛрдВ рдкрд░ рд╡рд┐рдЪрд╛рд░, рд╡реНрдпрд╛рдкрдХ рдкреНрд░рджрд░реНрд╢рди рдЪрд┐рддреНрд░ рдкреНрд░рджрд╛рди рдХрд░рддрд╛ рд╣реИрд╡реНрдпрд╛рд╡рд╣рд╛рд░рд┐рдХ рдореВрд▓реНрдп рдЙрдЪреНрдЪ : рдЕрдиреБрд╕рдВрдзрд╛рди рдкрд░рд┐рдгрд╛рдо рд╕реАрдзреЗ рдСрдЯреЛрдореЛрдЯрд┐рд╡ рдЙрджреНрдпреЛрдЧ рдХреЗ рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рдЪрдпрди рдФрд░ рд╡рд┐рдирд┐рд░реНрджреЗрд╢ рдирд┐рд░реНрдзрд╛рд░рдг рдХреЛ рдирд┐рд░реНрджреЗрд╢рд┐рдд рдХрд░рддреЗ рд╣реИрдВрд╕рд╛рдВрдЦреНрдпрд┐рдХреАрдп рд╡рд┐рд╢реНрд▓реЗрд╖рдг рдкрд░реНрдпрд╛рдкреНрдд : ANOVA рдЖрджрд┐ рд╕рд╛рдВрдЦреНрдпрд┐рдХреАрдп рд╡рд┐рдзрд┐рдпреЛрдВ рдХрд╛ рдЙрдкрдпреЛрдЧ рдХрд░рдХреЗ рдкрд░рд┐рдгрд╛рдореЛрдВ рдХреА рдорд╣рддреНрддрд╛ рдХреЛ рд╕рддреНрдпрд╛рдкрд┐рдд рдХрд░рддрд╛ рд╣реИрдирдореВрдирд╛ рдкреНрд░рддрд┐рдирд┐рдзрд┐рддреНрд╡ : рддреАрди рд╡рд╛рд╣рди рдкреНрд░рдХрд╛рд░реЛрдВ рдХреА рдкреНрд░рддрд┐рдирд┐рдзрд┐рддреНрд╡рд╢реАрд▓рддрд╛ рд╕реАрдорд┐рдд рд╣реИ, рдирд┐рд╖реНрдХрд░реНрд╖реЛрдВ рдХреА рд╕рд╛рд░реНрд╡рднреМрдорд┐рдХрддрд╛ рдХреЛ рдкреНрд░рднрд╛рд╡рд┐рдд рдХрд░ рд╕рдХрддрд╛ рд╣реИASR рдореВрд▓реНрдпрд╛рдВрдХрди рд╕реАрдорд╛ : рдХреЗрд╡рд▓ рдПрдХ рд╕рд╛рдорд╛рдиреНрдп ASR рдЗрдВрдЬрди рдХрд╛ рдЙрдкрдпреЛрдЧ, рдкреЗрд╢реЗрд╡рд░ рдСрдЯреЛрдореЛрдЯрд┐рд╡ ASR рдкреНрд░рдгрд╛рд▓реА рдХреА рд╡рд┐рд╢реЗрд╖рддрд╛рдУрдВ рдХреЛ рдкреНрд░рддрд┐рдмрд┐рдВрдмрд┐рдд рдирд╣реАрдВ рдХрд░ рд╕рдХрддрд╛рдкреИрд░рд╛рдореАрдЯрд░ рд╕реНрдерд╛рди рд╕реАрдорд╛ : рдлрд╝рд┐рд▓реНрдЯрд░ рдкреИрд░рд╛рдореАрдЯрд░ рд╕рдВрдпреЛрдЬрди рд╕рд╛рдорд╛рдиреНрдп рд╕реНрдерд┐рддрд┐рдпреЛрдВ рдХреЛ рдХрд╡рд░ рдХрд░рддреЗ рд╣реИрдВ, рд▓реЗрдХрд┐рди рдЕрднреА рднреА рдЕрдиреБрдХреВрд▓рди рдХреА рдЧреБрдВрдЬрд╛рдЗрд╢ рд╣реИрд╡реНрдпрдХреНрддрд┐рдкрд░рдХ рдореВрд▓реНрдпрд╛рдВрдХрди рдХреА рдХрдореА : рдХреЗрд╡рд▓ рдЙрджреНрджреЗрд╢реНрдп рд╕рдВрдХреЗрддрдХреЛрдВ рдХрд╛ рдЙрдкрдпреЛрдЧ, рд╡рд╛рд╕реНрддрд╡рд┐рдХ рдЙрдкрдпреЛрдЧрдХрд░реНрддрд╛ рдХреЗ рд╡реНрдпрдХреНрддрд┐рдкрд░рдХ рдореВрд▓реНрдпрд╛рдВрдХрди рд╕рддреНрдпрд╛рдкрди рдХреА рдХрдореАрдкрд░реНрдпрд╛рд╡рд░рдгреАрдп рдХрд╛рд░рдХ рд╕рд░рд▓реАрдХрд░рдг : рддрд╛рдкрдорд╛рди, рдЖрд░реНрджреНрд░рддрд╛ рдЖрджрд┐ рдкрд░реНрдпрд╛рд╡рд░рдгреАрдп рдХрд╛рд░рдХреЛрдВ рдХреЗ рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рдкреНрд░рджрд░реНрд╢рди рдкрд░ рдкреНрд░рднрд╛рд╡ рдкрд░ рд╡рд┐рдЪрд╛рд░ рдирд╣реАрдВ рдХрд┐рдпрд╛ рдЧрдпрд╛рд╢реИрдХреНрд╖рдгрд┐рдХ рдпреЛрдЧрджрд╛рди : рдСрдЯреЛрдореЛрдЯрд┐рд╡ рдСрдбрд┐рдпреЛ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░ рдХреЗ рд▓рд┐рдП рдорд╣рддреНрд╡рдкреВрд░реНрдг рдореВрд▓ рдмрдирд╛рдо рдЕрдиреБрд╕рдВрдзрд╛рди рдбреЗрдЯрд╛ рдФрд░ рд╡рд┐рдзрд┐ рдврд╛рдВрдЪрд╛ рдкреНрд░рджрд╛рди рдХрд░рддрд╛ рд╣реИрдФрджреНрдпреЛрдЧрд┐рдХ рдЕрдиреБрдкреНрд░рдпреЛрдЧ : рд╕реАрдзреЗ рдСрдЯреЛрдореЛрдЯрд┐рд╡ OEM рдирд┐рд░реНрдорд╛рддрд╛рдУрдВ рдХреЗ рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рдЪрдпрди рд░рдгрдиреАрддрд┐ рдХреЛ рдирд┐рд░реНрджреЗрд╢рд┐рдд рдХрд░рддрд╛ рд╣реИ, рдорд╣рддреНрд╡рдкреВрд░реНрдг рд╡реНрдпрд╛рд╡рд╕рд╛рдпрд┐рдХ рдореВрд▓реНрдп рд╣реИрдорд╛рдирдХ рдирд┐рд░реНрдзрд╛рд░рдг : рд╕рдВрдмрдВрдзрд┐рдд рдЕрдВрддрд░реНрд░рд╛рд╖реНрдЯреНрд░реАрдп рдорд╛рдирдХреЛрдВ рдХреЗ рд╕рдВрд╢реЛрдзрди рдФрд░ рд╕реБрдзрд╛рд░ рдХреЗ рд▓рд┐рдП рдкреНрд░рд╛рдпреЛрдЧрд┐рдХ рд╕рд╛рдХреНрд╖реНрдп рдкреНрд░рджрд╛рди рдХрд░рддрд╛ рд╣реИрддрдХрдиреАрдХреА рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ : рдСрдЯреЛрдореЛрдЯрд┐рд╡ рдСрдбрд┐рдпреЛ рддрдХрдиреАрдХ рдФрд░ ASR рддрдХрдиреАрдХ рдХреЗ рд╡рд╛рд╣рди рд╡рд╛рддрд╛рд╡рд░рдг рдореЗрдВ рдЕрдиреБрдХреВрд▓рди рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдХреЛ рдмрдврд╝рд╛рд╡рд╛ рджреЗрддрд╛ рд╣реИрдСрдЯреЛрдореЛрдЯрд┐рд╡ OEM рдирд┐рд░реНрдорд╛рддрд╛ : рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рд╡рд┐рдирд┐рд░реНрджреЗрд╢ рдирд┐рд░реНрдзрд╛рд░рдг рдФрд░ рдЖрдкреВрд░реНрддрд┐рдХрд░реНрддрд╛ рдЪрдпрдирдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рдирд┐рд░реНрдорд╛рддрд╛ : рдЙрддреНрдкрд╛рдж рдбрд┐рдЬрд╛рдЗрди рдЕрдиреБрдХреВрд▓рди рдФрд░ рдкреНрд░рджрд░реНрд╢рди рд╕рддреНрдпрд╛рдкрдиASR рд╕реЗрд╡рд╛ рдкреНрд░рджрд╛рддрд╛ : рд╡рд╛рд╣рди ASR рдкреНрд░рдгрд╛рд▓реА рдЕрдиреБрдХреВрд▓рди рдФрд░ рдордЬрдмреВрддреА рд╡реГрджреНрдзрд┐рдорд╛рдирдХ рдирд┐рд░реНрдзрд╛рд░рдг рд╕рдВрд╕реНрдерд╛ : рд╕рдВрдмрдВрдзрд┐рдд рдорд╛рдирдХреЛрдВ рдХреЗ рдирд┐рд░реНрдзрд╛рд░рдг рдФрд░ рд╕рдВрд╢реЛрдзрди рд╕рдВрджрд░реНрднрд╢реИрдХреНрд╖рдгрд┐рдХ рдЕрдиреБрд╕рдВрдзрд╛рди : рдСрдЯреЛрдореЛрдЯрд┐рд╡ рдСрдбрд┐рдпреЛ рдФрд░ рднрд╛рд╖рдг рдкреНрд░рд╕рдВрд╕реНрдХрд░рдг рдХреНрд╖реЗрддреНрд░ рдХреЗ рдмрд╛рдж рдХреЗ рдЕрдиреБрд╕рдВрдзрд╛рди рдХреЗ рд▓рд┐рдП рдЖрдзрд╛рд░рдпрд╣ рдЕрдиреБрд╕рдВрдзрд╛рди рдХрдИ рдорд╣рддреНрд╡рдкреВрд░реНрдг рдЕрдВрддрд░реНрд░рд╛рд╖реНрдЯреНрд░реАрдп рдорд╛рдирдХреЛрдВ рдФрд░ рдкреВрд░реНрд╡ рдЕрдиреБрд╕рдВрдзрд╛рди рдХрд╛рд░реНрдпреЛрдВ рдХреЛ рд╕рдВрджрд░реНрднрд┐рдд рдХрд░рддрд╛ рд╣реИ, рдЬрд┐рд╕рдореЗрдВ ITU-T P.501, ETSI TS 103 281, ITU-P.1100 рдЖрджрд┐ рдорд╛рдирдХ рджрд╕реНрддрд╛рд╡реЗрдЬ рд╢рд╛рдорд┐рд▓ рд╣реИрдВ, рд╕рд╛рде рд╣реА рдСрдЯреЛрдореЛрдЯрд┐рд╡ рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлреЛрди рдкреНрд░рджрд░реНрд╢рди рдореВрд▓реНрдпрд╛рдВрдХрди рдореЗрдВ Du et al. рдХреЗ рдЕрдЧреНрд░рдгреА рдХрд╛рд░реНрдп рднреА рд╢рд╛рдорд┐рд▓ рд╣реИрдВред рдпреЗ рд╕рдВрджрд░реНрдн рдЗрд╕ рдЕрдиреБрд╕рдВрдзрд╛рди рдХреЗ рд▓рд┐рдП рдПрдХ рдордЬрдмреВрдд рд╕реИрджреНрдзрд╛рдВрддрд┐рдХ рдЖрдзрд╛рд░ рдФрд░ рд╡рд┐рдзрд┐ рдорд╛рд░реНрдЧрджрд░реНрд╢рди рдкреНрд░рджрд╛рди рдХрд░рддреЗ рд╣реИрдВред